مُحْتَجِبٌ بِذِمَّتِكُمْ مُعْتَرِفٌ بِكُمْ

بِسمِ اللّه الرَّحْمنِ الرَّ حیم

الْحَمْدُلِلَّهِ الَّذي هَدانا لِهذا وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلا أَنْ هَدانَا اللَّهُ [1]

تعجیل در امر فرج مقدس اقا امام زمان ( ارواحنا لتراب مقدمه الفداه ) و برای اینکه ان شاءالله قلب نورانیشان متوجه به قلبمان باشد و مطالبمان را سرشار از نورانیت فرمایند، صلواتی با توجه محبت فرمایید .

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَعَجِّل فَرَجَهُم

از فرازهای نورانی زیارت جامعه کبیره به توفیق الهی رسیدیم به فراز نورانی ؛

مُحْتَجِبٌ بِذِمَّتِكُمْ مُعْتَرِفٌ بِكُمْ

مُحْتَجِبٌ ؛

اسم فاعل و از احتجاب می آید و به معنی پوشش و مستور کردن است .

ذمّه ؛

به معنای ضمانت و امان است . در واقع می شود این طور معنی کرد که، امام معصوم ( علیه السلام ) کسی هست که ما انسانها را در کنف و جوار خود، از تمام بلاهای موجود، امان داده و پوشانده است و اگر مصیبت و بلایی برای ما اتفاق می افتد، بخاطر این است که خودمان را از این جوار مقدس، دور کرده ایم .

همانطور که امام رضا ( علیه السلام ) فرمودند [2] ؛

کَلِمَةُ إلاَ اِله اِلاَّ اللّهُ حِصْنِیِ فَمَنْ قَالَ لااِلهَ اِلاَّ اللّهُ دَخَلَ فِی حِصْنِی وَمَنْ دَخَلَ فِی حِصْنِی اَمِنَ مِنْ عَذَابِی!

لذا اگر کسی ولایت را به خوبی بشناسد و در این حصار قرار گیرد، خداوند عزیز او را از این دست بلاها حفظ می کند .

و برای او همیشه تقدیر رقم می خورد نه قضا ، چون فکر و نگاهش به محبوبش تغییر کرده است .

مُعْتَرِفٌ بِكُمْ ؛

یعنی به حقانیت شما اعتراف دارم و نسبت به شما معرفت دارم .

یکی از مسائل مهم اخلاقی و سیر و سلوک بحث معرفت است، باید بدانیم برای معرفت پیدا کردن به امام ( علیه السلام ) چه باید کرد و از چه راه هایی وارد شد .

حدیثی هست منتسب به حضرت امام صادق ( علیه السلام ) که شاید مسیرِ رسیدن به معرفت را ، نمایان تر کند .

قال امام صادق ( علیه السلام ) [3] ؛

قَالَ الصَّادِقُ ( علیه السلام ) ؛

نَجْوَى الْعَارِفِينَ تَدُورُ عَلَى ثَلَاثَةِ أُصُولٍ ؛

الْخَوْفِ وَ الرَّجَاءِ وَ الْحُبِّ

فَالْخَوْفُ فَرْعُ الْعِلْمِ وَ الرَّجَاءُ فَرْعُ الْيَقِينِ وَ الْحُبُّ فَرْعُ الْمَعْرِفَةِ

و بعد می فرمایند :

فَدَلِيلُ الْخَوْفِ الْهَرَبُ وَ دَلِيلُ الرَّجَاءِ الطَّلَبُ وَ دَلِيلُ الْحُبِّ إِيْثَارُ الْمَحْبُوبِ عَلَى مَا سِوَاهُ

می فرمایند، مکنونات قلب عارفان بر سه بخش است ؛

اول - الْخَوْفِ ؛

یعنی ترسیدن از چیزی که در آینده اتفاق می افتد و ناخوشایند است .

مثلا من از جهنم می ترسم و ترسم بخاطر این است که بَدَم می آید ، بودن در جهنم را نا خوشایند می پندارم و خداوند عزیز هم در قرآن سوره نازعات آیه 40 می فرمایند ؛

وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَي النَّفْسَ عَنِ الْهَوي 40 فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوي 41

ترجمه ؛

و اما کسی که بترسد از مقام پروردگارش و نفسش را از هوی نهی کند، پس قطعا بهشت ماوی او خواهد بود .

و اما کسی که از مقام و جایگاه مالک و پروردگارش خوف دارد، از هوای نفس دست می کشد و قطعا بهشت جایگاه اوست، هر چند این خوف برای مودتی ها تبدیل به خشیت می گردد، اما باز هم از خداوند عزیز می ترسند ، اما این دفعه، نَه به خاطر عذاب و جهنم ، بلکه بخاطر عظمت پروردگار و رابطه ی زیبایی که بر اثر شکر گذاری به دست آورده است [4] و این قدر با معرفت می شود که در وقت نعمت، شکرگزار است ، هنگام بلا، صبر پیشه می کند و در وقت قسمت کردن روزی، قانع هست و یاد خدا را فراموش نمی کند .

چون از علوم یاد گرفته است که خوف، فرع بر علم است، یعنی اگر می خواهد به مقام خائفین برسد، باید علم داشته باشد و علم سبب می گردد، عظمت الهی را بهتر درک کند، پس کسی که از خداوند عزیز و از عظمت ایشان ترسید و یا حیا کرد ، از بدی ها فرار می کند، ( فَدَلِيلُ الْخَوْفِ الْهَرَبُ ) در واقع دلیل اینکه این مطالب را خوب فهمیده یا نَه، وقتی مشخص می شود که از معاصی پروردگار و مکانهای معاصی و افراد معصیت کار فراری باشد .

دوم - الرَّجَاءِ ؛

یعنی امید به چیزی که در آینده اتفاق می افتد و خوشایند است، پس خوف و رجا ما را به طرف جلو و اینده سوق می دهد، لذا اگر کسی خائف شد، یعنی ترسید و ایستاد، این نوع ترس ، ترس مادی و بی ارزش است، بلکه باید خائف باشد ، از بدی بترسد ، اما ایست نکند ، یعنی در حالی که از اخلاق بد می ترسد، چون ویران کننده ی منافعش هست ، اما در عین حال با اخلاق خوب حرکت می کند و به آینده که بعد از مرگ است، امیدوار میباشد .

کسی که به مرحله ی رجا رسیده ، به زندگی پس از مرگ معتقد است و یقین دارد ، پس دائم در طلبِ خوبی ها ست .

الرَّجَاءُ فَرْعُ الْيَقِينِ وَ دَلِيلُ الرَّجَاءِ الطَّلَبُ .

نکته ؛

خوف و رجا باید با هم باشد، یعنی اگر کار خوبی انجام دادیم و امید به رحمت الهی داشتیم، باید در همان لحظه، خوف و ترس هم داشته باشیم که ممکن است این عمل از ما قبول نشود و بداند که این عمل در شان پروردگار نیست و او هر چند انسان عابدی باشد، بداند که هیچ چیزِ این عبادت، از ناحیه ی او نیست، بلکه همه از ناحیه ی خداوند عزیز می باشد، از حول و قو ه ی خداوند این کار گرفته تا تاثیر بر روی قلب که عمل مثبتی اتفاق افتاده است همه از ناحیه اوست

در همین رابطه آقا امیر المومنین ( علیه السلام ) به فرزندشان توصیه می فرمودند ؛

اگر عبادتِ جن و انس را داشته باشی به آن مغرور نشو ، امید نداشته باش که، این اعمال سبب بخشش تو شود .

امام صادق ( علیه السلام ) می فرمایند [5] ؛

إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ نَشَرَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى رَحْمَتَهُ حَتَّى يَطْمَعَ إِبْلِيسُ فِي رَحْمَتِهِ.

در قیامت خداوند به قدری می بخشد و رحمت خویش را می گستراند که شیطان هم طمع می کند، بخشیده شود .

پس اگر کسی خوف و رجا دارد، باید در آنِ واحد، در باره ی یک عمل، هم بترسد و هم امید داشته باشد و طالب بهترش باشد .

وَ الْحُبُّ فَرْعُ الْمَعْرِفَةِ ، وَ دَلِيلُ الْحُبِّ إِيْثَارُ الْمَحْبُوبِ عَلَى مَا سِوَاهُ

پس کسی که طالب باشد و از دست انداز های دنیا خسته نشود و به راه خود ادامه دهد، به مرحله ای از حب می رسد که شاخه ای از معرفت، محسوب می گردد .

کسی که طالب صفت های امامش می شود تا در خودش ایجاد کند، به مرور زمان، طالبِ خودِ امام ( علیه السلام ) هم می شود ، کسی که از اخلاق امام ( علیه السلام ) خوشش بیاید، صد البته به خود امام ( علیه السلام ) هم محبت و مودت پیدا می کند .

نکته ی یک ؛

پس لازمه ی محبت و مودت داشتن ، شناخت است، اگر کسی امام و محبوبش را بشناسد و بداند که او چقدر بخشنده است ، چقدر عالم است و چقدر پاک است، در عین حال برای کسب این کمالات تلاش هم کرده باشد، حتما به امام ( علیه السلام ) مودت پیدا می کند .

نکته ی دو ؛

البته لازم است بدانیم برای به دست آوردنِ معرفت، باید از غیر محبوب مان دل بِکنیم و تمام قلب را حرم خداوند عزیز و امام مهربان مان کنیم نه قسمتی از ان را

وَ قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام ؛

الْقَلْبُ حَرَمُ اللَّهِ فَلَا تُسْكِنْ حَرَمَ اللَّهِ غَيْرَ اللَّهِ [6] .

تمام قلب مان را به محبوب مان ببخشیم، نَه قسمتی از آن را ، همه را برای محبوب مان بگذاریم ، کسی که تمام قلبش را گذاشته است، مثل حضرت موسی ( علی نبینا و آله و علیه السلام ) که در میقات، مهمان پروردگار بود . خوردن ، آشامیدن و خوابیدن و.... و هر چیزی که سبب آسایش ظاهری می شد را، فدای دیدار محبوبش کرد و در این چهل شبانه روز، این قَدَر عشق داشت که، خوراکش، دیدار محبوبش بود ، خوابیدن و استراحت کردنش، نجوای با محبوبش بود [7] .

باید از خود سوال کنیم که آیا برنامه های تلویزیونی باعث نشده، نماز یا اعمال عبادی مان به تاخیر بیفتد ؟

آیا برنامه های کامپیوتری و موبایل باعث نشده، نماز یا اعمال عبادی مان به تاخیر بیفتد ؟

آیا شوق به اتمام کار دنیایی باعث نشده، نماز یا اعمال عبادی مان به تاخیر بیفتد ؟

آیا لذت بازی با بچه هایمان، باعث نشده، نماز یا اعمال عبادی مان به تاخیر بیفتد ؟

آیا تنبلی و استراحت، باعث نشده، نماز یا اعمال عبادی مان به تاخیر بیفتد ؟

هر کدام از این آیاها، اگر جواب مثبت داشته باشد، یعنی قسمتی از قلب مان را تسخیر کرده اند و محبوب مان مهجور مانده است .

لذا اگر کسی مودت به محبوبش پیدا کند، از هر چیز دنیایی که سبب آسایش و آرامش است، ناخودآگاه دل می کَنَد، زیرا تنها آرامش دهنده، محبوبش هست و به واسطه ی ایشان قلبش آرام می گیرد .

أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ

پس برای به دست آوردن معرفت، باید صداقت قلبِ خودش را در، دَست اندازهای محبت به دنیا، امتحان کند که اگر تسلیم گردید و قلبش امتحان شد و نیّتش هم خالص گردید ، آن موقع عملش قبول می گردد و حرکت اتفاق می افتد .

آقا امام صادق ( علیه السلام ) می فرمایند [8] ؛

ثُمَ النِّيَّةُ تَبْدُو مِنَ الْقَلْبِ عَلَى قَدْرِ صَفَاءِ الْمَعْرِفَةِ

نیت به اندازه ی صافی و پاکی معرفت، هویدا می شود .

پس این نیت تقلیدی که ما انجام می دهیم، فقط برای قبول شدن عمل است نَه حرکت کردن به کمالات .

مثلا وقتی می گوییم دو رکعت نماز صبح می خوانم، قربه الی الله ، یعنی اینکه دو رکعت نماز، فقط برای رضای خداوند می خوانم، خُب، این درست است ، ولی آیا ما صادق هستیم ؟ آیا واقعا برای رضای خداوند است ؟ آیا برای ترس از جهنم ؟ یا میل به بهشت ؟ یا اجبارا می خوانیم ؟ جواب این سوال ها هر چه باشد ، نیت واقعی ما می شود .

در واقع نیتِ واقعی ما نشان می دهد، این عملِ ما، قبول واقع شده یا خیر ؟

همان نیتی که در قلب است و کمتر به زبان جاری می گردد .

آیا نیت واقعی و درونی ما ، با نیت ظاهرمان فرق ندارد ؟

مثلا می گوییم می خواهم برای زیارت به مشهد بروم، اما در دلم چیزهایی ست که صافی و پاکیِ این نیت را خدشه دار می کند، یعنی هم زیارت می کنیم و هم به جاهای دیدنی، برای تفریح می رویم .

یا هم زیارت می کنیم و هم خرید می رویم .

یا در بحث مهمان دعوت کردن ؛ آیا برای اینکه مهمان، حبیب خداست و خداوند، مهمان و مهمان نوازی را دوست دارد، مهمان دعوت کرده ام ؟ یا چون شب های زمستان دراز است و می خواهم حوصله ام سر نرود و وقتی بگذرانم، مهمان دعوت کرده ام ؟

بنابراین اگر مهمان دعوت کردنمان برای رضای خداست، نباید شخصِ مهمان برایمان فرق کند ، پس چرا عده ای خاصی را دوست دارم دعوت کنم ! ! ؟

یا مثلاً از خانم سوال می شود برای چه، کارهای خانه را انجام می دهید ؟

می گوید، چون وظیفه ی زن، خوب شوهرداری یا حُسنِ تبعل [9] است .

بنابراین اگر صافی و پاکیِ این نیت، خدشه دار نشده ، پس چرا ترس از شوهر یا اطرافیان و حرف هایشان در انجام دادن کارهای خانه موثر است ؟

یا وقتی از مَرد، سوال می شود، چرا در خانه به خانم و بچه ها احترام می گذاری ؟

می گوید، چون عیال الله هستند .

پس اگر صافیِ این نیت، دچار تغییر و خدشه نشده، چرا با کلام بَد و با عصبانیت با آنها برخورد می کنیم ؟

باید بدانیم که نیت ظاهری به اندازه ی صافی و پاکی نیت درونی ظاهر می گردد، لذا این عواملی که صافی و پاکی و صداقت نیت درونی را دچار خدشه می کنند، عاملی برای ایستِ روحی و حرکت نکردن به طرف کمالات محسوب می گردد .

آنچه که مهم و حیاتی ست این است که نیت درونی پاک باشد و پاک بماند .

پس در کلام مان و نیت مان بگوییم به توفیق الهی و برای رضای خداوند، فلان کار را انجام می دهم و ان شاءالله روی همین نیت به فضلشان بمانیم .

لذا اگر کسی می خواهد معرفت به امام ( علیه السلام ) پیدا کند، باید نیتِ واقعی خود را اصلاح کند، نَه نیت تقلیدی اش را، که آن هم ان شاءاللهبه توفیق الهی از همین حدیث گهربار آقا امام صادق ( علیه السلام ) درست می گردد .

پس اگر دنبال علم بودیم و به واسطه ی علم، از عظمت الهی ترسیدیم، نتیجه این می شود که، از چیزها و کسانی که مرا از محبوبم جدا می کند، جدا می شوم و فرار می کنم و امید به رحمت محبوبم پیدا می کنم ، با اینکه همه چیز از اوست [10] و من هیچ چیز ندارم .

لذا دلیل و نشانه امیدواری من به رحمت ایشان و امید به رحمتش، طلب و خواستن خوبی ها ست .

پس اگر طالب خیر و خوبی شدم ، محبت به خیر و خوبی هم پیدا می کنم و در نتیجه امام ( علیه السلام ) را با این صفاتش ( خیر و خوبی و پاکی و علم ) می شناسم و از غیر خدا ، هر چه باشد، دل می کَنَم، چون دلم را ان شاءالله و به توفیق الهی، به حضرت دوست داده ام .

والله اعلم .

و من اتبع الهدی .